Nghề rượu làm mãi không đổi, và mỗi năm cố làm kỹ hơn năm trước một chút. Từ cái đồi trống tới nhà máy đứng đó hôm nay.
Năm tôi vào nghề. Học nghề từ gốc, bắt đầu ở chỗ nấu thủ công — nắm được cái tay nghề trước khi nắm cái nhà máy.
Công ty TNHH KHAXUCO (Khánh Xuân) ra đời — tôi và Xuân cùng lập, làm chung từ ngày đó tới giờ.
Khánh thành ở Yên Sơn, Tuyên Quang. Có nhà men riêng, khu lên men, kho tank ủ, kho thành phẩm. Từ đây tôi tự nuôi men, tự nấu, tự ủ, tự chịu trách nhiệm cả mẻ rượu.
Khu nhà máy 2 rộng hơn 105.000 m², đang xây. Làm để đủ sức nhận những đơn hàng lớn hơn nữa.
Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Mozambique. Ngô nương, gạo của bà con quanh vùng, mơ rừng và táo mèo hái trên núi — nấu ở Tuyên Quang, ủ đủ ngày, đóng chai rồi lên tàu đi bốn nước.
Tôi cùng một người anh đến thăm một làng nghề cổ ở Tuyên Quang, ngồi nghe các cụ cao niên kể chuyện.
Ngày xưa bà con nghèo nhưng tình làng nghĩa xóm: mỗi tháng gom gạo góp ngô ủ chung vào chum lớn rồi chôn xuống đất, sau một năm thì đủ chín chum.
Có dịp quan trọng thì đào một chum lên uống, rồi chôn thêm một chum khác xuống, cứ lặp lại như một vòng đời.
Cái tiếp nối ấy là thứ tôi muốn giữ. Giá trị của một làng nghề rất dễ mai một, nên tôi lấy luôn làm tên thương hiệu.
Ngô nương là ngô trồng trên nương, đất dốc, một năm một hai vụ. Bà con trồng xong để cây tự khô, bẻ bắp dần cả năm, gom đủ vài tạ tới một tấn mới gọi xe nhà máy lên. Vùng trong sâu mỗi nhà có 20 đến 50 hecta, chỉ trồng ngô. Tôi đi theo chuyến gom ngô, quay tại chỗ.
Người trồng ngô trả lời gọn: 10 hạt phải đẹp cả 10. Ngô tẻ hạt đỏ mới đạt, hạt trắng là ngô nếp lép, loại ra bón cây; ngô ngọt chỉ để ăn tươi. Mày ngô cũng phải sàng bỏ, vì để lại thì lúc lên men nó chuyển hoá chất xơ thành methanol. Bà nói cách làm, tôi nói vì sao. Đây là thước tôi dùng khi thu mua.
Ngô nhập khẩu, hoặc ngô của các đơn vị cung cấp lớn thì sẵn, gọi một cuộc là có xe về. Tôi không đi đường đó.
Người thu gom trong vùng đi tìm vùng ngô của bà con, vào tận bản, cân và trả tiền tại chỗ; ngô về tới nhà máy tôi mới nhận. Làm vậy tôi kiểm soát được nguyên liệu vào nhà máy, mà bà con cũng có chỗ bán ngay tại bản, không phải chở đi xa.
Còn tôi đi cùng những chuyến ấy là để quay. Để bạn thấy ngô nương là ngô gì, bà con trồng ra sao, và vì sao tôi chọn nó chứ không chọn loại dễ mua hơn.
Ngô nương là ngô trồng trên nương, đất dốc và cằn. Bắp có thể không to, hạt không mẩy, năng suất thua ngô đồng bằng — nhưng nấu lên lại thơm hơn.
Một cân ngô giống cho ra khoảng bốn tạ rưỡi. Một hecta cần mười đến mười hai cân giống, và phải gom mỗi nhà một ít mới đủ năm sáu tấn cho một chuyến xe.
Vất vả nằm ở hai đầu: lúc tra hạt làm cỏ, và lúc thu về — bẻ trên đồi, chở cả cây về nhà, tẽ, quạt, phơi hai nắng.
Phân và ngô giống bà con mua chịu ở quán, thu hoạch xong mới trả. Mưa mấy ngày mà ngấm vào ngô là ngô mọc mầm, chỉ còn nước đổ cho lợn ăn; có nhà sáu tấn hỏng mất năm sáu tạ.
Trước đây năm nào cũng hai vụ, giờ cả bản chỉ còn làm một, vì không đủ sàn phơi để làm khô kịp mà quay vòng. Tôi để nguyên những đoạn này, vì muốn bạn biết hạt ngô trong chai rượu của tôi đi ra từ đâu.
Bà con trồng ngô ở đây là để bán, không phải để ăn. Nên nếu giá không cao hơn thị trường khoảng mười phần trăm thì không ai trồng nữa.
Vấn đề của nông nghiệp mình là vùng trồng manh mún, rải rác. Nhà máy đặt ở đâu cũng không đủ công suất nên doanh nghiệp không dám đầu tư dài, còn bà con thì thấy cây gì được giá lại đổ xô đi trồng rồi lại chặt.
Vì vậy tôi làm việc với xã để định danh vùng trồng: ngô vào nhà máy phải biết trồng ở đâu. Đây cũng là thứ đối tác nước ngoài đòi hỏi. Chuyến ấy đi cùng tôi còn có anh bạn đang tìm vùng trồng chuối khoảng ba trăm hecta — cùng một câu chuyện, khác cây.
Đài Loan là nước tôi tự hào nhất khi xuất được hàng sang: riêng bộ tiêu chuẩn về rượu của họ đã dài hai trang A4, toàn gạch đầu dòng. Ngô, gạo để thô thì rẻ; làm thành chai rượu đứng được ở thị trường đó mới có giá.
Chuyến hàng đầu tiên của 9 Chum hạ xuống một cái kho 10 mét vuông sau sân vận động Mỹ Đình, đêm 30 tháng Tư. Công ty khi ấy đúng nghĩa hai thành viên — hai anh em.
Mỗi người một con xe máy, chở hơn mười thùng chạy khắp Hà Nội chào hàng. Có hôm đổ hai bình xăng, sáng chở đi bao nhiêu tối chở về bấy nhiêu. Đi mãi thành quen mặt, chủ quán này giới thiệu chủ quán kia.
Xây xong nhà máy, công suất gấp mấy chục lần, tôi lại không đổ hết vào thị trường trong nước. Thương hiệu mới thì khó ai tin ngay, mà khách thì đã quen rượu địa phương của họ từ lâu — nên tôi đi xuất khẩu trước, để nước ngoài công nhận mình đã.
Quay về trong nước, hơn một năm 9 Chum có mặt ở hơn ba mươi tỉnh thành. Đi ngược đám đông một chút, hoá ra lại nhanh hơn.
Rượu ngon hay không thì phải uống mới biết. Nên trước khi mời bạn uống, tôi cho bạn biết tôi là ai đã.
Tôi làm nghề bao lâu, nhà máy nằm ở đâu, và tìm tôi ở chỗ nào. Xong rồi hãy tính chuyện chai rượu.
Video Làm giàu chỉ mất 3 năm của tôi có 204.823 lượt xem. Ba năm đó nằm ở đâu trong mười hai năm làm nghề? Tôi kể lại bằng mốc thời gian thật.
Đọc chuyện nghề →Whisky phải nằm trên ba năm mới ra khỏi kho. Muốn có hàng bán năm 2029 thì phải rót vào thùng từ hôm nay, lúc chưa ai đặt. Tôi kể vì sao vẫn làm.
Xem tôi tính thế nào →Dàn máy ở công trường nhà máy 2 nuốt khoảng 500 lít dầu mỗi ngày, con 350 ăn 37 lít một giờ. Tôi là chủ đầu tư, tôi nói thẳng số đó thật hay phét.
Xem công trường →
Trang này có nội dung về đồ uống có cồn. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chỉ người từ 18 tuổi trở lên mới được xem.
