Nghe thì giống liều. Nhưng nghề này có một điều kiện mà không tiền nào mua được: whisky phải nằm trên ba năm mới ra khỏi kho. Nghĩa là thứ tôi bán năm 2029 thì phải rót vào thùng ngay hôm nay — lúc chưa có gì chắc chắn cả.
Tôi đăng đúng câu hỏi này lên kênh và nó thành cái video được lưu lại nhiều nhất trong tuyến kinh doanh của tôi. Vì nó không phải chuyện riêng ngành rượu — ai làm sản xuất cũng đứng trước nó.
Bỏ tiền ra ngay. Ba năm sau có hàng sẵn trong kho. Nếu đơn không tới như tính thì tiền nằm im trong thùng gỗ.
An toàn về tiền. Nhưng lúc khách gật đầu thì phải nói với người ta: anh đợi em ba năm nhé.
Đây là chỗ lựa chọn 2 gãy. Nó an toàn trên giấy, nhưng trên thực tế thì bằng với việc không tham gia cuộc chơi.
Tôi chọn cái thứ nhất. Không phải vì tôi gan hơn ai — mà vì trong nghề này, cái thứ hai không thật sự là một lựa chọn. Nó chỉ trông giống một lựa chọn thôi.
Có mấy con số làm rõ vì sao nhịp của nghề này khác hẳn nghề khác:
Nghĩa là mọi quyết định trong nghề này đều là quyết định đặt cược vào một thời điểm mình chưa nhìn thấy. Máy móc thì mua là có. Nhà xưởng thì xây là xong. Riêng thời gian nằm trong thùng thì không có cách nào rút ngắn — kể cả có tiền.
Hiểu cái nhịp đó thì mấy quyết định khác của tôi cũng hết vô lý:
Đây là phần thú vị nhất, và cũng là phần ít người Việt biết.
Whisky chín nhờ trao đổi giữa rượu và gỗ. Nhiệt độ càng cao, biến động ngày đêm càng lớn thì quá trình đó diễn ra càng mạnh — rượu ra vào thớ gỗ nhiều hơn, lấy được nhiều thứ từ gỗ hơn.
Các nhà làm whisky ở vùng nóng — Kavalan của Đài Loan, Amrut của Ấn Độ — đều mô tả rằng vài năm ở xứ họ cho độ chín tương đương cả chục năm ở Scotland. Đó là lý do whisky châu Á nóng nổi lên nhanh như vậy trong hai chục năm qua.
Nhưng cái gì cũng có giá của nó:
Thời gian nằm thùng rút ngắn đáng kể so với xứ lạnh. Đây là lợi thế tự nhiên của Việt Nam, không phải thứ mua được.
Người trong nghề gọi là "phần của thiên thần". Ở Scotland chỉ 2–3%. Mỗi năm trôi qua là mất đi một phần đáng kể trong thùng.
Nhanh không có nghĩa là dễ. Chiết xuất mạnh mà ít chọn lọc, nên chọn gỗ và canh thời điểm dừng khó hơn hẳn.
Nói cách khác, làm whisky ở xứ nóng là đổi tiền lấy thời gian. Được rút ngắn mấy năm chờ, trả bằng phần rượu bay đi mỗi năm. Ai cũng phải tự tính xem cuộc đổi đó có đáng không.
Có người tưởng tôi nghe theo trào lưu whisky rồi lao vào. Không phải. 9 Chum xuất khẩu từ năm 2021, và tuyến whisky là phần phát triển thêm cho hướng đã có, không phải một canh bạc từ đầu.
Còn vì sao tôi đặt nặng tuyến ngoài nước: vì có một thứ mà làm ở trong nước không mua được — xác nhận từ một bên thứ ba khó tính.
Khi một đối tác nước ngoài đến tận nơi, xem xưởng, lấy mẫu, rồi gật đầu — thì cái gật đầu đó nói thay tôi được nhiều hơn mọi lời tôi tự nói về mình. Người mua trong nước có thể nghi ngờ lời tôi. Rất khó nghi ngờ một hợp đồng đã chạy.
Tỷ lệ lưu của video này cao bất thường so với mặt bằng kênh tôi. Tôi đoán là vì nhiều người đang đứng trước đúng câu hỏi đó trong công việc của họ.
Thì tiền nằm trong thùng. Tôi không giấu chuyện đó, và tôi cũng đã trả giá cho việc tính sai một lần rồi — qua giai đoạn khó, riêng phần đầu tư nhà máy tính thiệt hại là vài chục tỷ.
Nhưng có một chỗ an ủi thật, không phải nói cho đẹp: whisky nằm thêm trong thùng thì không hỏng, nó chỉ hao. Khác với hàng tươi, khác với hàng thời trang. Rủi ro ở đây là rủi ro vốn nằm im, không phải rủi ro mất trắng.
Nếu đem so trực diện với những cái tên trăm năm thì tôi không nói được là nổi. Nhưng tôi nghĩ đó không phải cách đặt vấn đề đúng.
Đài Loan và Ấn Độ đã chứng minh whisky nhiệt đới có thể đạt tới mức được thế giới công nhận — hai chục năm trước cũng chẳng ai tin họ. Cái Việt Nam có là khí hậu và là giá thành. Cái Việt Nam thiếu là thời gian và là tên tuổi. Thời gian thì tôi đang bỏ ra, còn tên tuổi thì phải xây bằng từng năm một.
Tôi không hẹn một mốc cụ thể trên trang này, vì trong nghề mà hẹn ngày rồi trượt thì tệ hơn không hẹn. Nguyên tắc thì rõ: trên ba năm nằm thùng mới ra khỏi kho, và tôi không rút ngắn cái đó để kịp một mốc truyền thông.
Cái tôi hứa được là sẽ kể suốt quá trình — kể cả những mẻ không đạt. Bạn theo dõi kênh hoặc nhắn thẳng tôi thì sẽ biết trước khi nó ra thị trường.
Một trăm tỷ gửi ngân hàng, lãi 8,4% một năm, ba năm là 25,2%. Rút ra, không phải làm gì cả.
Tôi vẫn đổ vào sản xuất. Vốn lớn, vòng quay chậm, rủi ro đủ kiểu — cái tôi sợ nhất là làm xong không bán được, đối tác gặp vấn đề, hàng không xuất đi được. Lúc ấy mất không chỉ tiền, mà mất cả thời gian và công sức, thứ không lấy lại được.
Tôi vẫn làm vì có đơn hàng thật, khách hàng thật, tiền về thật. Và vì có khách đầu tiên rồi thì khách thứ hai dễ hơn rất nhiều — cái đó tôi trả giá mới hiểu.
Còn mười ba cái tank kia: có bác bảo 100.000 lít thì phải cao hai mươi mét, bằng nhà sáu tầng. Tôi cao một mét bảy ba, đứng dưới nó vẫn bé tí. 6 tank trong đó đã ngâm whisky hơn ba năm rồi.
Nghề này bắt phải làm trước hàng năm trời rồi mới biết mình đúng hay sai. Hai trang dưới là hai lần khác tôi làm đúng cái việc đó.
Dàn máy nuốt 500 lít dầu một ngày. Cũng là tiền đổ xuống trước, kết quả tính bằng năm.
Xem công trường →Từ hai cái xe máy năm 2015 tới đây. Kể cả đoạn lớn nhanh quá rồi phải co lại — đoạn ít người kể.
Đọc chuyện nghề →Xuất khẩu không bắt đầu từ số không — đã đi từ 2021. Đây là cửa khó nhất tôi từng phải qua.
Xem hành trình →Luật Việt Nam không có loại rượu nào tên là rượu công nghiệp. Chỉ có giấy phép sản xuất công nghiệp và thủ công, hai chuyện khác hẳn nhau.
Đọc tiếp →Rượu nào cũng làm khát, kể cả loại sạch nhất, đó là cơ chế bình thường. Đáng lo là đau đầu như búa bổ cộng khát uống cả lít không đã.
Đọc về chuyện khát nước →Giấy phép sản xuất rượu, HACCP, ISO 22000, ISO 9001, ATTP, OCOP. Mỗi tờ tôi ghi luôn phải làm gì mới có được, không phải giấy treo tường.
Xem giấy tờ →Số này là số của tôi, bạn gọi là tôi nghe máy. Hỏi về whisky, về xuất khẩu, hay về chuyện làm ăn dài hạn — tôi trả lời được cái nào tôi trả lời cái đó.
097 979 7156
Trang này có nội dung về đồ uống có cồn. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chỉ người từ 18 tuổi trở lên mới được xem.
